Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі Жамбыл облысыбойынша департаментіне қарасты «Жасөркен» шекара бөлімшесі тынысы – алыстан естілмейтін, бірақ елдің ішкі тыныштығын ұстап тұрған үн. Бұл – дауыстап айтылатын ұран емес, күн сайын жаңарып, қайта жаңғыратын тәртіптің сабыры. Шекара деген сөз кейде картадағы сызық болып көрінуі мүмкін, ал «Жасөркен» үшін ол – уақыттың дәл өлшемі: таңғы саптың үнінен басталып, түнгі шекара сақшысының қырағылығына ұласатын жауапкершіліктің ырғағы.
Бұл бөлімшенің қызмет аймағы табиғат мінезін де, мамандық талабын да қоса арқалатады. Бір беті – кең жазық: көздің ұшына дейін созылған ашық кеңістік, алақандағыдай көрінетіндей болып алдайтын мөлдір тыныс. Екінші беті – таулы бедер: қабат-қабат қырат, ойпаң сай, бұралаң соқпақ; әр бұрылыс өз сұрағын қояды, әр тас өз заңын ұсынады. Жазықта бақылаудың сыры басқа болса, тауда қадамның да, бағыттың да, байланыс пен қозғалыстың да тәртібі бөлек. Ауа райы да бір қалыпта тұрмайды: бір мезетте тұман түсіп, көкжиек құлыпталып қалады; бір мезетте жел тұрып, тау лебі жүзге тиеді; кейде қар ұлпасы үнсіз ғана төгіліп, айналаны салқын сабырға бөлейді. Осындай ортада шекарадағы қызмет тек шыдамға ғана сүйенбейді – жағдайды тез бағамдайтын сергектікке, өзгеріске икемделетін ақылға, ұжым болып дем алатын үйлесімге сүйенеді.
Сол үйлесімді күнделікті қызмет мәдениетіне айналдырып отырған тұлға – бөлімше бастығы майор Қасымхан Ынтықбекұлы Сихымбаев. Оның басқаруында шекара қызметі «ұсақ-түйек» деген ұғымды көтермейді. Себебі мұнда ұсақ нәрсе болмайды: бір байланыс арнасының уақтылы тексерілуі, қару-жарақтың мүлтіксіз жарамдылығы, наряд алдындағы бұйрықтың нақтылығы, қызметтік құжаттаманың дәлдігі, жеке құрамның моральдық-психологиялық дайындығы – бәрі бір жүйенің бөлшегі. Майор Сихымбаевтың тәжірибесі де осыны дәлелдейді: ол бөлімшенің ішкі тәртібін ғана емес, жауынгерлік дайындығын да бір деммен ұстайды; қатал талап пен әділ бағалауды қатар алып жүреді; ұжымдық рухты әлсіретпей, әр әскери қызметшінің еңбегін орын-орнымен таныта біледі.
Бұл тәжірибе құр сөзге сүйенбейді, учаскедегі нақты қызмет нәтижелерімен салмақтанады. Жыл басынан бері мемлекеттік шекараны заңсыз кесіп өтпек болған 100-ден астам бұзушы ұсталып, шекара кеңістігіндегі тәртіпті айналып өтуге бағытталған әрекеттердің жолы кесілді. Заңсыз айдап өткізілмек болған 200-ден астам ірі қара мен бірнеше мәрте жылқы ұсталып, учаскедегі бақылау мен тоқтату шараларының жүйелі жүргізілгені айқын көрінді. Сонымен бірге заңсыз тасымалға қатысты шамамен 100 қорап темекі өнімдерінің жолы кесіліп, контрабандалық бағыттағы әрекеттер тоқтатылды. Дабыл түскен сәттерде майор Сихымбаев дабыл тобына аға ретінде жетекшілік жасап, шұғыл қимылдың үйлесімін сақтап, із кесу мен тоқтату шараларының тәртіпке сай орындалуын қамтамасыз етті: мұнда асығыстыққа емес, нақтылыққа, эмоцияға емес, заңға сүйенген салқын есепке орын бар.
Оның басшылығындағы еңбектің тағы бір өзегі – тек қадағалау емес, қызметті жетілдіру. Мемлекеттік шекараны күзетуді күшейтуге бағытталған рационализаторлық жұмыстарға тұрақты қатысып, бақылау мен әрекет ету тәсілдерін оңтайландыруға, қызметті тиімді ұйымдастыруға арналған бастамаларды қолдап келеді. Күнделікті тәртіптің өзінен жаңалық таба білу – көзге көп көрінбейтін, бірақ нәтижеге тікелей әсер ететін кәсіби қасиет.
Осы нәтижелердің арқасында, 2025 жылғы қызметтік-жауынгерлік іс-әрекетінің қорытындысы бойынша департамент жолағында үздік бөлімше атануы да дәл сол себептен. Мұндай баға кездейсоқ келмейді. Ол дабыраның емес, дәлдіктің жемісі. Ол – әр нарядтың ізі, әр тексерістің тазалығы, әр оқу-жаттығудың тиянағы, әр тапсырманың орындалу мәдениеті. Үздік деген сөз бір күннің нәтижесі емес, ол күн сайын өз-өзіңді қайта сынау, бір қалыпқа тоқмейілсімей, ұжымдық межені биік ұстау. Шекарада «болды» деген тоқтау жоқ: әр тәулік жаңа талаппен келеді, әр ауа райы жаңа есеп ұсынады, әр кезекшілік жаңа жауапкершілік жүктейді.
Бөлімшедегі күн тәртібі – уақыттың темір қағидасы. Таң ата салысымен-ақ қызметтің бағыты айқындалады: нарядтар белгіленген аумаққа шығады, бақылау аймақтары қайта қаралады, инженерлік бөгеттер мен бақылау жолақтарының жай-күйі тексеріледі. Күндізгі бақылау – кеңістікті қамтитын шолумен астасса, кеш пен түн – мүлде басқа әлем. Түнде дыбыс та өзгереді, көлеңке де өзгереді, алыстан сезілетін қозғалыстың өзі өзгеше қабылданады. Бұл уақытта техникалық бақылау құралдарының көмегі күшейеді, алайда шешуші салмақ бәрібір адамның бойындағы кәсіби түйсікке тіреледі. Өйткені техника – құрал ғана, ал жауапкершіліктің өзегі – адамның жүрегінде. Шекарашының жинақылығы мен байқағыштығы, тәртіпке адалдығы, әр қимылды заң талаптарына сүйеніп өлшей білуі – нағыз қызмет мәдениетінің өзегі.
Жазықтың ашық кеңістігі кейде «бәрі көрініп тұр» деген алдамшы сезім тудыруы мүмкін, ал таулы аймақ керісінше – әр бұрылыстың ар жағында белгісіздік қалдырады. Сондықтан «Жасөркенде» тактикалық дайындыққа, бағдарлау мен қозғалыс қауіпсіздігіне, байланыс тұрақтылығына ерекше мән беріледі. Қажет жағдайда топ болып әрекет ету, керек кезінде ықшам қимылдау, маңызды сәтте асығыс шешімге ермей, заңға сүйеніп нақты қадам жасау – мұның бәрі бір күндік үйретумен келмейді. Бұл – күнделікті машықтың жемісі. Қайта-қайта қайталанған машық қана қиын сәтте адамның ойын шашыратпай, әрекетін дәл етеді.
Ал дәлдіктің артында сенім тұрады. «Жасөркеннің» ең бағалы қасиеттерінің бірі – өзара сүйеніш. Қиын учаскеде қызмет атқарған адам жалғыздың емес, жұдырықтай жұмылған ұжымның ғана мықты болатынын жақсы біледі. Мұнда әріптес – жай ғана қызметтес емес, бір нарядта иықтасатын серік, қауіптің алдын алуда тірек, түн тыныштығында қырағылықты бөлісетін бауырлас. Осындай сенім бар жерде тәртіп те бекем, жауапкершілік те берік болады. Майор Сихымбаевтың басқару стилінде дәл осы рух анық сезіледі: талап қоя білуімен қатар, қолдауды да ұмытпайтын, әділ бағалайтын, ұжымның бірлігін сақтайтын орнықты ұстаным.
Бөлімшенің жетістігі қағаздағы көрсеткішпен ғана өлшенбейді, оның өзіне тән «қызмет мінезі» бар. Мұнда уақыттың құны жоғары: байланысқа дер кезінде шығу, белгіленген тәртіпті дәл орындау, қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып қимылдау – бәрі кәсіби деңгейдің белгісі. «Үздік» атағы – марапат қана емес, жаңа міндет. Себебі биікте тұрудан да қиыны – сол межені ұстап қалу. Ал шекарада межені ұстап тұру – күн сайынғы еңбекті жаңарту, тәртіпті әлсіретпеу, дайындықты үзбеу, кәсіби сергектікті төмендетпеу деген сөз.
Бұл бөлімшенің қызмет аймағы табиғат мінезін де, мамандық талабын да қоса арқалатады. Бір беті – кең жазық: көздің ұшына дейін созылған ашық кеңістік, алақандағыдай көрінетіндей болып алдайтын мөлдір тыныс. Екінші беті – таулы бедер: қабат-қабат қырат, ойпаң сай, бұралаң соқпақ; әр бұрылыс өз сұрағын қояды, әр тас өз заңын ұсынады. Жазықта бақылаудың сыры басқа болса, тауда қадамның да, бағыттың да, байланыс пен қозғалыстың да тәртібі бөлек. Ауа райы да бір қалыпта тұрмайды: бір мезетте тұман түсіп, көкжиек құлыпталып қалады; бір мезетте жел тұрып, тау лебі жүзге тиеді; кейде қар ұлпасы үнсіз ғана төгіліп, айналаны салқын сабырға бөлейді. Осындай ортада шекарадағы қызмет тек шыдамға ғана сүйенбейді – жағдайды тез бағамдайтын сергектікке, өзгеріске икемделетін ақылға, ұжым болып дем алатын үйлесімге сүйенеді.
Бөлімшедегі күн тәртібі – уақыттың темір қағидасы. Таң ата салысымен-ақ қызметтің бағыты айқындалады: нарядтар белгіленген аумаққа шығады, бақылау аймақтары қайта қаралады, инженерлік бөгеттер мен бақылау жолақтарының жай-күйі тексеріледі. Күндізгі бақылау – кеңістікті қамтитын шолумен астасса, кеш пен түн – мүлде басқа әлем. Түнде дыбыс та өзгереді, көлеңке де өзгереді, алыстан сезілетін қозғалыстың өзі өзгеше қабылданады. Бұл уақытта техникалық бақылау құралдарының көмегі күшейеді, алайда шешуші салмақ бәрібір адамның бойындағы кәсіби түйсікке тіреледі. Өйткені техника – құрал ғана, ал жауапкершіліктің өзегі – адамның жүрегінде. Шекарашының жинақылығы мен байқағыштығы, тәртіпке адалдығы, әр қимылды заң талаптарына сүйеніп өлшей білуі – нағыз қызмет мәдениетінің өзегі.
Жазықтың ашық кеңістігі кейде «бәрі көрініп тұр» деген алдамшы сезім тудыруы мүмкін, ал таулы аймақ керісінше – әр бұрылыстың ар жағында белгісіздік қалдырады. Сондықтан «Жасөркенде» тактикалық дайындыққа, бағдарлау мен қозғалыс қауіпсіздігіне, байланыс тұрақтылығына ерекше мән беріледі. Қажет жағдайда топ болып әрекет ету, керек кезінде ықшам қимылдау, маңызды сәтте асығыс шешімге ермей, заңға сүйеніп нақты қадам жасау – мұның бәрі бір күндік үйретумен келмейді. Бұл – күнделікті машықтың жемісі. Қайта-қайта қайталанған машық қана қиын сәтте адамның ойын шашыратпай, әрекетін дәл етеді.
Ал дәлдіктің артында сенім тұрады. «Жасөркеннің» ең бағалы қасиеттерінің бірі – өзара сүйеніш. Қиын учаскеде қызмет атқарған адам жалғыздың емес, жұдырықтай жұмылған ұжымның ғана мықты болатынын жақсы біледі. Мұнда әріптес – жай ғана қызметтес емес, бір нарядта иықтасатын серік, қауіптің алдын алуда тірек, түн тыныштығында қырағылықты бөлісетін бауырлас. Осындай сенім бар жерде тәртіп те бекем, жауапкершілік те берік болады. Майор Сихымбаевтың басқару стилінде дәл осы рух анық сезіледі: талап қоя білуімен қатар, қолдауды да ұмытпайтын, әділ бағалайтын, ұжымның бірлігін сақтайтын орнықты ұстаным.
Бөлімшенің жетістігі қағаздағы көрсеткішпен ғана өлшенбейді, оның өзіне тән «қызмет мінезі» бар. Мұнда уақыттың құны жоғары: байланысқа дер кезінде шығу, белгіленген тәртіпті дәл орындау, қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып қимылдау – бәрі кәсіби деңгейдің белгісі. «Үздік» атағы – марапат қана емес, жаңа міндет. Себебі биікте тұрудан да қиыны – сол межені ұстап қалу. Ал шекарада межені ұстап тұру – күн сайынғы еңбекті жаңарту, тәртіпті әлсіретпеу, дайындықты үзбеу, кәсіби сергектікті төмендетпеу деген сөз.
Шекарадағы қызметтің түпкі мәні – тыныштықты сақтау. Бірақ тыныштық өзінен-өзі келмейді; оның өз бағасы бар. Ол баға – көзге көрінбейтін еңбек, тынымсыз дайындық, тәртіпке адалдық, ұжымдық жауапкершілік. «Жасөркен» шекара бөлімшесінің ұжымы осыны әр тәулікте дәлелдеп келеді: жазық пен тауды қатар қамтыған күрделі аймақта қызметтің салмағын үнсіз көтеріп, 2025 жылдың қорытындысында үздік бөлімше атанды. Ал сол ұжымның бағытын айқындап, жүйесін қалыптастырған майор Қасымхан Ынтықбекұлы Сихымбаевтың Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі бойынша үздік бөлімше бастығы атануы – сол еңбектің заңды бағасы. Осындай бөлімшелердің табанды қызметі арқылы мемлекеттік шекараның қауіпсіздігі нығая түседі, ал елдің тынысы – тұрақты болады.
«ОS-ЧР» әскери журналисі
капитан А.А. Жексенбин
Суреттер бөлімше қорынан