Кәсіпорындардағы еңбек жағдайларын гигиеналық бағалау

Қызметкерлердің денсаулығын қорғау – еңбек саласындағы және қоғамдық денсаулық сақтау жүйесіндегі мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Қазіргі өндіріс жағдайында кәсіпорын қызметкерлері күн сайын адам ағзасына оң немесе теріс әсер етуі мүмкін әртүрлі өндірістік орта факторларының ықпалына ұшырайды.

Еңбек жағдайларын гигиеналық бағалау – өндірістік орта факторлары мен еңбек процесін зерттеуге, сондай-ақ олардың қызметкерлер денсаулығына әсер ету деңгейін анықтауға бағытталған кешенді шаралар жүйесі.

Бұл бағалаудың негізгі мақсаты – кәсіптік аурулардың, өндірістік жарақаттардың алдын алу және қауіпсіз еңбек жағдайларын қалыптастыру.

Еңбек жағдайларын гигиеналық бағалауды жүргізуде санитариялық-эпидемиологиялық қызмет органдары, еңбекті қорғау мамандары, жұмыс берушілер және медициналық ұйымдар маңызды рөл атқарады.

Еңбек жағдайлары – қызметкердің еңбек міндеттерін орындау барысында оның еңбекке қабілеттілігі мен денсаулығына әсер ететін өндірістік орта мен еңбек процесі факторларының жиынтығы.

Еңбек жағдайларына мыналар жатады:

• санитариялық-гигиеналық жағдайлар;

• психофизиологиялық факторлар;

• әлеуметтік-психологиялық жағдайлар;

• техникалық жағдайлар;

• ұйымдастырушылық факторлар.

Санитариялық-гигиеналық бағалау үшін өндірістік орта факторлары аса маңызды болып табылады.

Зиянды және қауіпті өндірістік факторлар

1. Физикалық факторлар

Оларға мыналар жатады:

• шу;

• діріл;

• жоғары немесе төмен температура;

• ауа ылғалдылығы;

• жеткіліксіз жарықтандыру;

• иондаушы сәулелену;

• электромагниттік өрістер;

• өндірістік шаң.

Мысалы, құрылыс саласында шу деңгейі жоғары болса, металлургия өнеркәсібінде ауа температурасы жоғары болады.

2. Химиялық факторлар

Бұл адам ағзасына келесі жолдар арқылы енуі мүмкін зиянды заттар:

• тыныс алу мүшелері арқылы;

• тері арқылы;

• ас қорыту жолдары арқылы.

Оларға мыналар жатады:

• улы газдар;

• химиялық заттардың булары;

• қышқылдар;

• сілтілер;

• еріткіштер;

• ауыр металдар.

Бұл факторлар химия өндірісінде, фармацевтикалық кәсіпорындарда және зертханаларда жиі кездеседі.

3. Биологиялық факторлар

Микроорганизмдер, вирустар, саңырауқұлақтар, бактериялар және паразиттердің әсері.

Көбінесе келесі салаларда кездеседі:

• медициналық мекемелер;

• зертханалар;

• ауыл шаруашылығы;

• тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары.

4. Еңбек процесінің факторлары

Оларға мыналар жатады:

• физикалық жүктеме;

• еңбек ауырлығы;

• еңбек қарқындылығы;

• жұмыстың бірсарынды болуы;

• эмоциялық жүктемелер;

• жұмыс уақытының ұзақтығы.

Еңбек жағдайларын гигиеналық бағалаудың мақсаттары

Негізгі мақсаттары:

• зиянды факторларды анықтау;

• олардың әсер ету деңгейін бағалау;

• қызметкерлер денсаулығына қауіп деңгейін анықтау;

• кәсіптік аурулардың алдын алу;

• профилактикалық шараларды әзірлеу;

• өндірістік ортаны жақсарту.

Гигиеналық бағалау жүргізу тәртібі

Гигиеналық бағалау бірнеше кезеңнен тұрады.

Бірінші кезең – кәсіпорынды зерттеу

Мамандар келесілерді талдайды:

• кәсіпорынның қызмет түрі;

• технологиялық процесс;

• қолданылатын жабдықтар;

• шикізат;

• қызметкерлер саны;

• еңбек режимі.

Екінші кезең – жұмыс орындарын тексеру

Тексеріледі:

• өндірістік үй-жайлар;

• желдету жүйесі;

• жарықтандыру;

• санитариялық-тұрмыстық бөлмелер;

• жеке қорғаныш құралдары.

Үшінші кезең – зертханалық және аспаптық зерттеулер

Өлшенетін көрсеткіштер:

• шу деңгейі;

• діріл;

• температура;

• ылғалдылық;

• зиянды заттардың концентрациясы;

• ауаның шаңдануы;

• жарықтандыру деңгейі.

Зерттеулер аккредиттелген зертханалармен жүргізіледі.

Төртінші кезең – қызметкерлердің денсаулық жағдайын талдау

Қарастырылады:

• медициналық тексеру нәтижелері;

• кәсіптік аурулар жағдайлары;

• уақытша еңбекке жарамсыздық;

• қызметкерлердің шағымдары.

Бесінші кезең – қорытынды рәсімдеу

Бағалау нәтижелері бойынша санитариялық-гигиеналық қорытынды жасалып, тиісті ұсыныстар беріледі.

Еңбек жағдайларының жіктелуі

Гигиеналық нормативтерге сәйкес еңбек жағдайлары төрт класқа бөлінеді:

1-класс – оңтайлы еңбек жағдайлары

Қызметкер денсаулығына теріс әсер етпейді.

2-класс – рұқсат етілген еңбек жағдайлары

Өндірістік факторлар белгіленген нормативтерден аспайды.

3-класс – зиянды еңбек жағдайлары

Нормативтерден асып кету байқалады және аурулардың даму қаупі бар.

Олар келесі дәрежелерге бөлінеді:

• 3.1

• 3.2

• 3.3

• 3.4

4-класс – қауіпті еңбек жағдайлары

Қызметкердің өміріне қауіп төндіреді және ауыр ауруларға әкелуі мүмкін.

Өндірістік бақылаудың маңызы

Жұмыс беруші еңбек жағдайларына өндірістік бақылау жүргізуге міндетті.

Оған мыналар кіреді:

• тұрақты өлшеулер жүргізу;

• санитариялық нормалардың сақталуын бақылау;

• қызметкерлерді жеке қорғаныш құралдарымен қамтамасыз ету;

• нұсқама өткізу;

• технологиялық процестерді жетілдіру.

Алдын алу шаралары

Еңбек жағдайларын жақсарту үшін:

• жабдықтарды жаңарту;

• өндірісті автоматтандыру;

• желдету жүйелерін орнату;

• шуды азайту;

• жеке қорғаныш құралдарын пайдалану;

• медициналық тексерулер өткізу;

• еңбек және демалыс режимін дұрыс ұйымдастыру жүзеге асырылады.

Санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің рөлі

Санитариялық-эпидемиологиялық қызмет:

• кәсіпорындарға тексеру жүргізеді;

• санитариялық жағдайды бағалайды;

• нұсқамалар береді;

• санитариялық талаптардың сақталуын бақылайды;

• кәсіптік аурулардың алдын алуға қатысады.

Бұл бағыт санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласы мамандары үшін өте маңызды.

Қорытынды

Еңбек жағдайларын гигиеналық бағалау қызметкерлердің денсаулығын сақтауда, еңбек өнімділігін арттыруда және кәсіптік қауіптердің алдын алуда маңызды рөл атқарады.

Зиянды факторларды уақтылы анықтау және алдын алу шараларын қабылдау қауіпсіз өндірістік ортаны қалыптастырып, қызметкерлердің денсаулығын қорғауға мүмкіндік береді.

Дені сау қызметкер – тиімді кәсіпорынның және мемлекеттің тұрақты дамуының негізі.

Жамбыл аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқарма басшысы — Ғ.Ә. Әбділда